Plamy słoneczne, nazywane również plamami soczewicowatymi słonecznymi lub solar lentigines, należą do najczęstszych objawów przewlekłego uszkodzenia skóry przez promieniowanie ultrafioletowe. Pojawiają się przede wszystkim na obszarach regularnie eksponowanych na słońce, takich jak twarz, grzbiety dłoni, przedramiona, ramiona i dekolt.
Zazwyczaj są zmianami łagodnymi i stanowią głównie problem estetyczny. Nie każda brązowa plama widoczna na skórze jest jednak zwykłym przebarwieniem posłonecznym. Podobny wygląd mogą mieć również inne zmiany skórne, dlatego przed rozpoczęciem leczenia wskazana jest ich ocena dermatologiczna, najczęściej z wykorzystaniem dermatoskopii.
Czym są plamy soczewicowate słoneczne?
Plama soczewicowata słoneczna jest łagodną, płaską zmianą barwnikową powstającą głównie w obrębie naskórka. Najczęściej ma kolor od jasnobrązowego do ciemnobrązowego, chociaż jej zabarwienie może być niejednorodne.
Granice zmiany bywają wyraźne lub lekko nieregularne, a jej wielkość może wynosić od kilku milimetrów do kilku centymetrów. Plamy mogą występować pojedynczo albo w większej liczbie i stopniowo łączyć się ze sobą, tworząc rozleglejsze obszary nierównomiernej pigmentacji.
W przeciwieństwie do piegów plamy słoneczne zazwyczaj nie znikają w okresie jesienno-zimowym. Mogą nieznacznie blednąć przy mniejszej ekspozycji na promieniowanie UV, jednak zwykle utrzymują się przez cały rok.
Jak powstają plamy słoneczne?
Najważniejszym czynnikiem odpowiadającym za ich rozwój jest skumulowane, wieloletnie działanie promieniowania ultrafioletowego. Znaczenie ma zarówno promieniowanie pochodzące ze słońca, jak i sztuczne promieniowanie emitowane przez urządzenia do opalania.
Promieniowanie UV oddziałuje na melanocyty, czyli komórki odpowiedzialne za produkcję melaniny, oraz na otaczające je keratynocyty. Przewlekłe uszkadzanie skóry prowadzi do miejscowego nasilenia melanogenezy i nierównomiernego gromadzenia melaniny w naskórku.
W rozwoju plam znaczenie mają również stres oksydacyjny, starzenie komórkowe oraz zmiany zachodzące w obrębie połączenia skórno-naskórkowego. Plamy słoneczne są więc nie tylko miejscowym nagromadzeniem barwnika, ale również jednym z objawów przewlekłego fotouszkodzenia skóry.
Gdzie najczęściej występują plamy słoneczne?
Plamy soczewicowate pojawiają się głównie na skórze, która przez wiele lat była regularnie eksponowana na promieniowanie UV.
Najczęstsze lokalizacje to:
- twarz, szczególnie policzki, skronie i czoło,
- grzbiety dłoni,
- przedramiona i ramiona,
- dekolt,
- barki,
- górna część pleców,
- owłosiona skóra głowy u osób z przerzedzeniem włosów.
Liczne przebarwienia na twarzy, dłoniach i dekolcie często współistnieją z innymi objawami fotostarzenia, takimi jak utrata elastyczności skóry, drobne zmarszczki, przesuszenie i nierównomierny koloryt.
Kto jest szczególnie narażony na ich powstawanie?
Ryzyko rozwoju plam słonecznych wzrasta wraz z całkowitą dawką promieniowania UV otrzymaną w ciągu życia. Zmiany mogą występować nie tylko u osób starszych, ale również u młodych dorosłych, zwłaszcza po wieloletnim intensywnym opalaniu.
Do czynników ryzyka należą:
- jasny fototyp skóry,
- skłonność do oparzeń słonecznych,
- wieloletnia ekspozycja na słońce,
- nieregularne stosowanie fotoprotekcji,
- częste opalanie,
- korzystanie z solarium,
- przebyte oparzenia słoneczne,
- wiek i postępujące fotostarzenie,
- indywidualne predyspozycje genetyczne.
Opalenizna nie jest oznaką zdrowia skóry. Stanowi reakcję obronną organizmu na uszkodzenie wywołane promieniowaniem UV.
Czy plamy słoneczne są groźne?
Nie. Podobny obraz kliniczny mogą mieć między innymi:
- piegi,
- znamiona melanocytowe,
- przebarwienia pozapalne,
- ostuda,
- rogowacenie łojotokowe,
- barwnikowe rogowacenie słoneczne,
- liszajowate rogowacenie,
- barwnikowy rak podstawnokomórkowy,
- lentigo maligna,
- czerniak inwazyjny.
Dlatego zmiana barwnikowa powinna zostać prawidłowo rozpoznana przed wykonaniem zabiegu laserowego, peelingu chemicznego, krioterapii lub innej procedury niszczącej tkankę.
Kiedy plama wymaga konsultacji dermatologicznej?
Oceny przez dermatologa wymaga szczególnie zmiana, która:
- pojawiła się niedawno,
- stopniowo się powiększa,
- zmieniła kształt, kolor albo granice,
- ma kilka różnych odcieni,
- jest asymetryczna,
- różni się od pozostałych zmian na skórze,
- stała się wypukła lub wyczuwalna,
- łuszczy się albo pokrywa strupem,
- krwawi bez uchwytnego urazu,
- swędzi, piecze lub boli,
- odrasta po wcześniejszym leczeniu.
Niepokojące może być również pojawienie się w obrębie plamy odcieni szarości, czerni, czerwieni albo bieli.
Jak można leczyć plamy słoneczne?
Plamy soczewicowate nie wymagają leczenia, jeżeli rozpoznanie jest pewne i nie występują przesłanki onkologiczne. Terapia podejmowana jest najczęściej ze względów estetycznych.
Wybór metody zależy między innymi od:
- liczby i wielkości zmian,
- ich lokalizacji,
- głębokości pigmentu,
- fototypu skóry,
- obecności opalenizny,
- skłonności do przebarwień pozapalnych,
- wcześniejszych zabiegów,
- stosowanych leków,
- możliwości przestrzegania zaleceń pozabiegowych.
Zauważasz nowe przebarwienie albo zmianę wyglądu istniejącej plamy?
Umów konsultację dermatologiczną z oceną dermatoskopową.
Lekarz oceni charakter zmiany i dobierze odpowiednią metodę dalszego postępowania.
